class 9th sanskrit संस्कृतस्य महिमा

अभ्यासः (मौखिकः)

1. एकपदेन उत्तरं वदत-

उदाहरणम्-रामं विना का नास्ति–अयोध्या
(क) संस्कृतं विना का नास्ति
(ख) कस्य अध्ययनम् आवश्यकम्
(ग) संस्कृते के सन्ति
(घ) संस्कृतं प्रति जनाः किं कथयन्ति
(ङ) कस्यां भाषायां वेदाः उपलभ्यन्ते
(च) पाणिनिः कस्मिन् शास्त्रे निपुण

उत्तर-(क) संस्कृतिः
(ख) संस्कृतस्य
(ग) आचाराः विचाराः भावनाश्च (घ) मृताभाषा
(ङ) संस्कृते
(च) व्याकरणे

class 9th sanskrit संस्कृतस्य महिमा

2. एकवाक्येन उत्तरं दत्त-

उदाहरणम्-किम् अध्ययनं आवश्यकम्
उत्तर-संस्कृताध्ययनम् आवश्यकम्
(क) कस्यां भाषायां शब्द निर्माण-पद्धतिरस्ति
(ख) कस्याः भाषायाः व्याकरणम् अपूर्वम्
(ग) संगीतरत्नाकरः कस्मिन् शास्त्रे ग्रन्थः
(घ) धातवः कतिधा सन्ति
(ङ) आर्यभटः कस्य शास्त्रस्य ग्रन्थकार

उत्तर-(क) संस्कृतभाषायां शब्दनिर्माण-पद्धतिरस्ति।
(ख) संस्कृतभाषायाः व्याकरणम् अपूर्वम्।
(ग) संगीतरत्नाकरः संगीतशास्त्रे ग्रन्थः।
(घ) धातवः त्रिधा सन्ति।
(ङ) आर्यभटः, भूगोल-खगोलशास्त्रस्य ग्रन्थकार।

अभ्यासः (लिखितः)

1. संधिविच्छेदं कुरुत-

वार्तालापः = वार्ता + अलापः
नेयम् = न + इयम्
एतदर्थम् = एतत् + अर्थम्
अत्रैव = अत्र + एव
विषयेऽस्मिन् = विषये + अस्मिन्

2. अधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्नान् रचयत-

(क) संस्कृतं विना न संस्कृतिः।
(ख) संस्कृते एव आचारादयः।
(ग) भारतीयः भाषा अस्याः ऋणं धारयन्ति।
(घ) दश उपनिषदः सन्ति।
(ङ) पाणिनिः वैयाकरण अस्ति।

उत्तर- (क) काम् विना न संस्कृतिः?
(ख) कस्याम् एव आचारादयः?
(ग) भारतीय भाषा अस्याः किम् धारयन्ति?
(घ) कति उपनिषदः सन्ति?
(ङ) पाणिनिः कः अस्ति?

3. अधोलिखितवाक्येषु कोष्ठकात् समुचितं पदमादाय रिक्तस्थानानि पृरयत )

(क) संस्कृतं विना न ……। (ज्ञानम्, संस्कृति:, संरक्षणम् )
(ख) भाषाणां जननी ……। (संस्कृतम्, हिन्दी, अंग्रेजी)
(ग) इयं भाषा …….अस्ति । (अजरा-अमरा, मृता)
(घ) क़ियार्थ ……लकारा: सन्ति ।(पञ्च, दश, अष्टी)
(ङ) व्याकरणशास्त्रस्य लेखकः ……। (यास्क:, पाणिनि:)

उत्तर--(क) संस्कृति:
(ख) संस्कृतम्
(ग) अजरा-अमरा
(घ) दश
(ङ) पाणिनि

4. संस्कृतभाषायामनुवादं कुरुत-

(क) विनय के बिना विद्या व्यर्थ है।
(ख) ज्ञान के बिना सुख नहीं।
(ग) राम के बिना अयोध्या नहीं।
(घ) वेद चार हैं।
(ङ) पुराण अठारह हैं।
(च) स्मृतियाँ 108 हैं।

उत्तर- (क) विनयं विना विद्या व्यर्थ: अस्ति।
(ख) ज्ञानं विना सुखं नास्ति।
(ग) राम विना अयोध्या नास्ति।
(घ) वेदा: चत्वार: सन्ति।
(ङ) पुराणा: अष्टादश: सन्ति।
(च) स्मृत्यः अष्टाधिकशतम् सन्ति।